Afgelegen vulkaan ontwaakt na 700.000 jaar slapend te zijn geweest
De Taftan-vulkaan, in het zuidoosten van Iran, staat de laatste tijd in de schijnwerpers van wetenschappers vanwege nieuwe waarnemingen. Onderzoek laat zien dat deze indrukwekkende stratovulkaan in tien maanden tijd ongeveer 9 centimeter omhoog is gekomen. Die resultaten, gepubliceerd in Geophysical Research Letters, wijzen op een drukopbouw dichtbij de top en vragen om blijvende observatie.
Waar staat de vulkaan en hoe ziet hij eruit
De Taftan-vulkaan is een stratovulkaan van 3.940 meter, opgebouwd uit lagen lava en as en vrij steil van vorm. Bovenop zijn er fumarolen die continu gassen uitstoten, en de top bestaat uit twee hoofdpieken. Hoewel weinig toeristen de top bezoeken, liggen er meerdere dorpen en steden rondom, waaronder Khash (op ongeveer 50 kilometer afstand). Schattingen wijzen uit dat de ondiepe vulkanische bron zich op 490 tot 630 meter onder het oppervlak bevindt, terwijl het diepe magmareservoir meer dan 3,2 kilometer dieper ligt.
Wat onderzoekers zagen: opheffing en scheuren
Wetenschappers zagen dat de grondinitiale snel omhoog ging, maar daarna stabiliseerde. Nieuwe scheuren en ontsnappingsroutes voor gas ontstonden, waardoor de opheffing vertraagde. Die ontwikkeling doet vermoeden dat de huidige opwaartse beweging eerder te maken heeft met ophoping van gassen boven het diepe magmareservoir dan met verse magma die naar het oppervlak stijgt.
Wat dat betekent en welke risico’s er zijn
Modellen geven aan dat de ondiepe ophoping van gassen plaatsvindt op 490 tot 630 meter, wat wijst op activiteit in een hydrothermaal systeem. Onderzoekers sluiten externe oorzaken zoals zware regenval en aardbevingen uit als verklaring voor de waarnemingen, en wijzen naar interne vulkanische processen. Mogelijke gevaren zijn freatische explosies (gestuwd door stoom wanneer warmte vocht dicht bij het oppervlak in damp omzet). Het is onwaarschijnlijk dat eventuele toekomstige activiteit zal leiden tot lava- of asstromen, maar gasuitbarstingen kunnen op korte termijn nadelige effecten hebben voor gezondheid en milieu in omliggende stedelijke gebieden, zoals Khash.
Wat onderzoekers aanraden: meten en voorbereiden
De onderzoekers benadrukken dat voortdurende metingen van gassen zoals zwaveldioxide en kooldioxide, gecombineerd met grondbewegingsdata via GPS en seismometers, nodig zijn om de situatie goed te volgen. Satelliettechnologie, met name InSAR (Interferometric Synthetic Aperture Radar), speelt daarbij een belangrijke rol omdat het veranderingen zelfs in afgelegen gebieden kan detecteren. Autoriteiten wordt geadviseerd evacuatieplannen op te stellen en bewoners in de regio te informeren met duidelijke gevarenkaarten en richtlijnen. Lokale bewoners wordt aangeraden windpatronen te kennen en beschermingsmiddelen paraat te hebben voor het geval er gasuitstoten optreden.
Hoewel het huidige gedrag van de Taftan-vulkaan geen directe alarmbellen doet rinkelen voor een onmiddellijke eruptie, geven experts zoals Gonzalez aan dat blijvende aandacht nodig is. Hij zei: “het moet zich op de een of andere manier in de toekomst ontladen, hetzij gewelddadig of rustiger.” Deze uitspraak is vooral bedoeld als signaal aan de Iraanse autoriteiten om middelen vrij te maken voor een mogelijke noodsituatie, terwijl bewoners gerust worden gesteld dat een directe uitbarsting niet wordt verwacht.