Wetenschappers slaan alarm: oude dodelijke bacterie wordt snel ongevoelig voor antibiotica

Waar komt die tyfusresistentie vandaan?

Tyfus wordt veroorzaakt door de bacterie Salmonella enterica serovar Typhi (S. Typhi). In ontwikkelde landen wordt tyfus zelden als groot probleem gezien dankzij betere hygiëne en sanitaire voorzieningen. Maar in delen van Zuid-Azië ziet de situatie er veel zorgwekkender uit. In landen zoals Nepal, Bangladesh, Pakistan en India is sinds 2016 een toename van extreem medicijnresistente (XDR) Typhi-stammen waargenomen. Deze stammen zijn resistent tegen antibiotica zoals ampicilline, chloramfenicol en trimethoprim/sulfamethoxazol, en zelfs tegen sommige nieuwere middelen zoals fluoroquinolonen en derde-generatie cefalosporinen.

Een onderzoek dat in 2022 in The Lancet Microbe verscheen, sequentieerde 3.489 stammen van S. Typhi die waren verzameld tussen 2014 en 2019. De resultaten laten de opkomst van deze resistente vormen zien en schetsen een kritieke situatie. Zoals Jason Andrews van Stanford University opmerkte: “De snelheid waarmee hoogresistente stammen van S. Typhi zijn verschenen, is een echte reden tot bezorgdheid.”

Waar verspreidt het zich en wat zeggen de cijfers?

Zuid-Azië is verantwoordelijk voor maar liefst 70 procent van alle tyfusgevallen wereldwijd en wordt gezien als het epicentrum van de ziekte. Sinds 1990 zijn bijna 200 gevallen van internationale verspreiding gedocumenteerd, vooral richting Zuidoost-Azië, Oost- en Zuidelijk Afrika, maar ook naar landen als het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Canada. In Singapore werden opvallende verschillen gevonden, onder meer een significant aandeel quinolone-resistente gevallen.

Daarnaast toonde een studie uit 2021 in India aan dat vaccinatie in stedelijke gebieden potentieel tot 36 procent van de tyfusgevallen en -sterfgevallen kan voorkomen. Dat laat zien hoe belangrijk vaccinatie kan zijn bij het terugdringen van ziekte en overlijden.

Preventie en beleid: aanbevelingen

Met het oog op de groeiende resistentie is het nodig om preventieve maatregelen te nemen, waaronder het uitbreiden van vaccinatieprogramma’s. Typhoid conjugate vaccines (TCV) zijn van groot belang, vooral in landen waar tyfus veel voorkomt. Sinds april 2025 heeft de WHO vier TCV-gehomologeerd, wat aangeeft dat betere wereldwijde toegang tot deze vaccins nodig is om toekomstige gezondheidscrises te helpen voorkomen. Pakistan heeft al routinematige immunisatie voor tyfus ingevoerd, en sommige andere landen overwegen dat voorbeeld te volgen. “Deze vaccins worden geïntroduceerd in kindervaccinatieprogramma’s in tyfus-endemische landen,” aldus de CDC.

Waar we nog tegenaan lopen

De uitdagingen blijven groot. Mutaties die resistentie tegen azitromycine veroorzaken, zijn een serieuze zorg omdat ze de werking van alle orale antimicrobiële middelen tegen tyfus in twijfel trekken. De auteurs van de 2022-studie waarschuwen dat er meer haast gemaakt moet worden met het opschalen van preventiemaatregelen.

De wereldwijde verspreiding en de les van COVID-19 laten zien dat ziektevarianten zich makkelijk kunnen verspreiden in een geglobaliseerde wereld. Het is belangrijk om nu maatregelen te nemen om verdere opkomst van resistentie te beperken. De oproep aan regeringen is duidelijk: zorg voor betere toegang tot vaccins en investeer in onderzoek naar nieuwe antibiotica.

We staan voor een belangrijke drempel. De tijd dringt, en snel handelen kan helpen om een toekomstige gezondheidscrisis te voorkomen.