Veelvoorkomende oogbacterie in verband gebracht met dementie en Alzheimer
Een recente studie van het Cedars-Sinai-team werpt nieuw licht op mogelijke oorzaken van dementie en de ziekte van Alzheimer. Onder leiding van professor Maya Koronyo-Hamaoui vond het onderzoek een bacteriële link die mogelijk bijdraagt aan cognitieve achteruitgang bij ouder wordende mensen. Volgens de studie, gepubliceerd in Nature Communications, kunnen infecties met bacteriën zoals Chlamydia pneumoniae en Porphyromonas gingivalis een rol spelen bij neurodegeneratie.
Wat we nieuw leren over bacteriën en de hersenen
Het team keek naar de aanwezigheid van Chlamydia pneumoniae in retinale weefsels van het oog. Deze bacterie, bekend om het veroorzaken van luchtweginfecties, werd aangetroffen in menselijke weefsels, celculturen en diermodellen. Opvallend was dat hogere niveaus van deze bacterie vaker voorkwamen bij mensen met de APOE4-genvariant, een bekende risicofactor voor de ziekte van Alzheimer. Zoals Koronyo-Hamaoui zegt: “Het zien van Chlamydia pneumoniae consequent in menselijke weefsels, celkweken en diermodellen stelde ons in staat een eerder ongekende link te identificeren tussen bacteriële infectie, ontsteking en neurodegeneratie.”
Ook de rol van Porphyromonas gingivalis kreeg aandacht: die bacterie wordt geassocieerd met tandvleesontstekingen en is eerder al in hersensamples van Alzheimerpatiënten gevonden. Er zijn aanwijzingen dat zij de ophoping van amyloïde-beta-plakken kan versnellen. Daarnaast kwam Herpes simplex virus type 1 (HSV-1) ter sprake, omdat eerder onderzoek liet zien dat dit virus het risico op Alzheimer mogelijk kan verdubbelen.
Hoe infecties mogelijk binnenkomen en wat ze doen
De onderzoekers onderzochten ook of respiratoire ziekteverwekkers via de neus- of reukbanen naar de hersenen kunnen reizen, maar de resultaten zijn tot nu toe wisselend en de precieze routes blijven onduidelijk. Toch benadrukt het Cedars-Sinai-team dat systemische ontsteking een bredere rol kan spelen bij hersenschade, waarbij zelfs de darm-hersen-as betrokken raakt. Veranderingen in de samenstelling van het darmmicrobioom zijn in Alzheimerstudies gerapporteerd, maar het is nog onduidelijk of die veranderingen bijdragen aan de ziekte of juist het gevolg zijn van andere leeftijdsgerelateerde veranderingen.
In proeven met menselijke neuronen en Alzheimer-muismodellen leidde infectie met C. pneumoniae tot meer ontsteking, meer zenuwcelsterfte en een hogere productie van amyloïde-beta-plakken, wat bijdroeg aan cognitieve achteruitgang.
Wat het kan betekenen voor diagnostiek en verder onderzoek
De resultaten wijzen op de mogelijkheid om het oog als diagnostisch middel te gebruiken. “Het oog is een surrogaat voor de hersenen, en deze studie toont dat retinale bacteriële infectie en chronische ontsteking hersenpathologie kunnen weerspiegelen en de ziekte-status kunnen voorspellen,” merkt Koronyo-Hamaoui op. Retinale beeldvorming zou dus een niet-invasieve manier kunnen zijn om Alzheimerpatiënten vroegtijdig op te sporen. Dr. Timothy Crother, een van de co-corresponderende auteurs, suggereert dat deze ontdekking “de mogelijkheid opwerpt om de infectie-ontstekingsas te targeten om de ziekte van Alzheimer te behandelen.”
Hoewel de bevindingen veelbelovend zijn, benadrukken de onderzoekers dat er nog geen oorzakelijk verband is aangetoond en dat de huidige resultaten hoofdzakelijk op observationele studies berusten. Het blijft onduidelijk of de gevonden bacteriën direct bijdragen aan ziekteprogressie of simpelweg vaker voorkomen in verzwakte hersenen door leeftijdsgerelateerde achteruitgang.
Met de groeiende hoeveelheid bewijs dat chronische infecties een rol kunnen spelen bij neurodegeneratie, is vervolgonderzoek nodig om deze verbanden beter te doorgronden. Onderzoekers hebben aangetoond dat kaasconsumptie en dementie mogelijk gerelateerd zijn, wat nieuwe inzichten biedt in de preventie van neurodegeneratieve ziekten. Dat kan grote gevolgen hebben voor hoe we Alzheimer diagnosticeren en behandelen, en mogelijk nieuwe therapierichtingen openen voor patiënten.